Likert Ölçeği Nedir? 5'li Likert Nasıl Puanlanır ve Hangi Testle Analiz Edilir?

Türkiye'de yazılan tezlerin önemli bir kısmında veri, Likert tipi maddelerden oluşan ölçeklerle toplanır. Buna rağmen "Likert verisi sıralı mıdır, aralık mı?", "ortalama alınır mı?", "t-testi yapabilir miyim?" soruları hâlâ en çok kafa karıştıran konular arasındadır. Bu yazıda pratik ve savunulabilir yanıtları topladık.

Likert maddesi ile Likert ölçeği aynı şey değil

Likert tipi madde: Katılımcının bir ifadeye katılma derecesini seçtiği tek bir soru. "Derslere hazırlıklı gelirim." (1 = Kesinlikle katılmıyorum ... 5 = Kesinlikle katılıyorum)
Likert ölçeği: Aynı yapıyı ölçen birden çok maddenin toplamı veya ortalaması. Rensis Likert'in 1932'deki özgün önerisi de maddelerin tek başına değil, toplam puan olarak yorumlanmasıdır.

Bu ayrım analiz kararını belirler: tek bir madde sıralı veridir; çok sayıda maddenin toplam puanı ise pratikte sürekli veri gibi ele alınabilir.

5'li Likert seçenekleri

En yaygın katılım ölçeği:

Kesinlikle katılmıyorum
Katılmıyorum
Kararsızım
Katılıyorum
Kesinlikle katılıyorum

Sıklık için "Hiçbir zaman - Nadiren - Bazen - Sık sık - Her zaman", önem için "Hiç önemli değil ... Çok önemli" gibi farklı etiket setleri kullanılır. Hangi seti seçerseniz seçin, tüm seçeneklerin eşit aralıklı algılanacak şekilde etiketlenmesi önemlidir.

Puan aralıkları nasıl hesaplanır?

Tezlerde madde veya boyut ortalamalarını yorumlamak için sık kullanılan aralık, (en yüksek − en düşük) / seçenek sayısı formülüyle bulunur. 5'li ölçekte (5 − 1) / 5 = 0,80:

Ortalama aralığı	Yorum
1,00 - 1,80	Kesinlikle katılmıyorum / Çok düşük
1,81 - 2,60	Katılmıyorum / Düşük
2,61 - 3,40	Kararsızım / Orta
3,41 - 4,20	Katılıyorum / Yüksek
4,21 - 5,00	Kesinlikle katılıyorum / Çok yüksek

7'li ölçekte aralık (7 − 1) / 7 ≈ 0,86 olur. Bu aralıklar bir yorum kolaylığıdır; ölçeğin kendi norm veya kesme puanları varsa onları kullanın.

Ters maddeler

"Derslerden sıkılırım" gibi olumsuz ifadeli maddeler, olumlu ifadeli maddelerle aynı yönde puanlanmak için ters çevrilir. 5'li ölçekte dönüşüm: yeni puan = 6 − eski puan (1↔5, 2↔4, 3 aynı kalır). Genel formül: (en düşük + en yüksek) − puan.

Ters madde puanlamayı unutmak en sık rastlanan hatalardan biridir ve güvenirlik katsayısını ciddi biçimde düşürür. Unutulmuş bir ters madde genellikle negatif madde-toplam korelasyonu verir. Cronbach alfa hesaplayıcısında ters madde numaralarını girerek bunu hemen kontrol edebilirsiniz.

Ortalama mı, medyan mı?

Tek bir madde için medyan ve frekans dağılımı (yüzdeler) daha doğru bir özet verir.
Ölçek veya alt boyut puanı (birden çok maddenin ortalaması) için ortalama ve standart sapma yaygın ve kabul görmüş bir uygulamadır.

Hangi istatistik testi?

Durum	Önerilen test	Alternatif
Ölçek puanı, 2 bağımsız grup	Bağımsız örneklem t-testi	Mann-Whitney U
Ölçek puanı, 3+ grup	Tek yönlü ANOVA	Kruskal-Wallis
Ölçek puanı, ön test-son test	Bağımlı örneklem t-testi	Wilcoxon
İki ölçek puanı arasındaki ilişki	Pearson korelasyon	Spearman
Tek madde, gruplar arası	Mann-Whitney U / Kruskal-Wallis	Ki-kare (seçenekler kategori olarak)

Parametrik testi seçmeden önce ölçek puanlarının dağılımını normallik testleri, çarpıklık-basıklık ve grafiklerle kontrol edin. Tablodaki seçimleri kendi verinize göre adım adım yapmak için İstatistik Test Seçici'yi kullanabilirsiniz; araç Likert verisini ayrı bir veri türü olarak ele alır.

Kararsızım seçeneği olmalı mı?

Tek sayılı (5'li, 7'li) ölçekler orta noktaya izin verir; çift sayılı (4'lü, 6'lı) ölçekler katılımcıyı bir yöne karar vermeye zorlar. Orta nokta, gerçekten kararsız olanlara doğru bir seçenek sunar ama bazı katılımcılar tarafından "düşünmeden işaretleme" için de kullanılabilir. Kullanacağınız ölçek uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışması yapılmış bir ölçekse, seçenek sayısını değiştirmeyin; aksi hâlde uyarlama çalışmasının bulguları sizin veriniz için geçerliliğini yitirir.

Maddeleri yazarken

Kendi maddelerinizi yazıyorsanız her maddenin tek bir yargı içermesine, yönlendirici olmamasına ve çift olumsuzluk taşımamasına dikkat edin. Anket Kontrolcüsü bu hataları madde madde işaretler ve düzeltilmiş hâllerini önerir. Güvenirlik ve geçerlik kavramlarının ayrıntısı için anket güvenirliği rehberimize bakabilirsiniz.