Anket Güvenilirlik ve Geçerliliği Nedir? Cronbach Alfa Açıklaması
Bir anket veya ölçek kullanan her tez, "bu ölçek güvenilir ve geçerli mi?" sorusuna cevap vermek zorundadır. Bu iki kavram sık sık birbirine karıştırılır, ama farklı şeyleri ifade eder. Bu yazıda ikisini netleştirip, en sık kullanılan güvenilirlik ölçütü olan Cronbach alfayı ele alıyoruz.
Güvenilirlik (reliability) nedir?
Güvenilirlik, bir ölçme aracının tutarlı sonuçlar vermesidir — aynı koşullarda tekrar uygulandığında benzer sonuçlar elde edilmesi. Bir terazi her tarttığınızda farklı bir sonuç veriyorsa güvenilir değildir; anketiniz de aynı mantıkla, katılımcıların tutarlı yanıtlar vermesini sağlamalıdır.
Geçerlilik (validity) nedir?
Geçerlilik, ölçme aracının gerçekten ölçmek istediği şeyi ölçmesidir. Bir tartı sürekli aynı (ama yanlış) sonucu veriyorsa güvenilir ama geçersiz olabilir. Başlıca geçerlilik türleri:
- İçerik geçerliliği — ölçeğin maddelerinin, ölçülmek istenen kavramı yeterince temsil edip etmediği (genellikle uzman görüşüyle değerlendirilir).
- Yapı geçerliliği — ölçeğin, ölçmeyi iddia ettiği teorik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediği (genellikle faktör analiziyle test edilir).
- Kriter geçerliliği — ölçeğin, aynı kavramı ölçen başka bir (geçerliliği kanıtlanmış) ölçekle ne kadar ilişkili olduğu.
Cronbach alfa nedir?
Cronbach alfa, bir ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliğini ölçen, sosyal bilimlerde en yaygın kullanılan istatistiktir. Ölçekteki maddelerin (soruların) birbiriyle ne kadar tutarlı yanıtlandığını gösterir ve 0 ile 1 arasında bir değer alır.
Literatürde yaygın olarak kabul edilen (ama katı olmayan) eşik değerler şöyledir:
| Alfa değeri | Yorum |
|---|---|
| α ≥ 0,90 | Mükemmel iç tutarlılık |
| 0,80 ≤ α < 0,90 | İyi |
| 0,70 ≤ α < 0,80 | Kabul edilebilir |
| α < 0,70 | Sorgulanabilir/yetersiz |
Bu eşikler alan ve ölçek türüne göre değişebilir; tezde hangi kaynağa dayandığınızı (ör. Nunnally, 1978) belirtmeniz önerilir.
SPSS'te nasıl hesaplanır?
Analyze > Scale > Reliability Analysis menüsünden ölçeğinizin maddelerini seçip "Alpha" modelini çalıştırırsınız. Çıktıdaki "Cronbach's Alpha" değeri raporlanır; ayrıca "Item-Total Statistics" tablosundaki "Cronbach's Alpha if Item Deleted" sütunu, hangi maddenin çıkarılmasının güvenilirliği artırabileceğini gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Alfa değerini geçerlilikle karıştırmak — yüksek Cronbach alfa, ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir ama geçerli olduğunu kanıtlamaz.
- Tersine kodlanmış (reverse-coded) maddeleri düzeltmeden analiz etmek — bu, alfa değerini yapay olarak düşürür.
- Alt boyutları olan bir ölçekte tek bir genel alfa raporlamak — çok boyutlu ölçeklerde her alt boyut için ayrı alfa hesaplanmalıdır.
Anketinizi kontrol edin
Anket sorularınızın güvenilirlik ve geçerlilik açısından yaygın hatalardan arınmış olup olmadığını kontrol etmek isterseniz, ücretsiz hesap oluşturarak AkademikAsistan'ın anket kontrolcüsü aracını deneyebilirsiniz.