Grup karşılaştırma (parametrik)

Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way ANOVA) nedir?

Onur Can · Son güncelleme: 24 Eylül 2026

Tek yönlü varyans analizi (ANOVA), üç veya daha fazla bağımsız grubun sürekli bir değişkendeki ortalamalarını tek seferde karşılaştırır. Anlamlı bir F değeri en az bir grubun diğerlerinden farklı olduğunu gösterir; hangi grupların farklı olduğu post hoc testlerle belirlenir.

Ne zaman kullanılır?

Bağımsız değişken üç veya daha fazla kategorili (ör. sınıf düzeyi, eğitim durumu)
Bağımlı değişken sürekli
Gruplar birbirinden bağımsız

Varsayımlar

Her grupta bağımlı değişken yaklaşık normal dağılır
Varyansların homojenliği (Levene). Sağlanmazsa Welch ANOVA veya Brown-Forsythe ve Games-Howell post hoc
Gözlemlerin bağımsızlığı

Hipotezler

H₀: Tüm grup ortalamaları eşittir (μ₁ = μ₂ = μ₃).

H₁: En az bir grup ortalaması diğerlerinden farklıdır.

Örnek araştırma

Lisans, yüksek lisans ve doktora mezunu 90 öğretmenin mesleki tükenmişlik puanları karşılaştırılıyor (grup başına 30).

SPSS'te nasıl yapılır?

Analyze → Compare Means → One-Way ANOVA. Options altında Descriptive, Homogeneity of variance test ve Welch; Post Hoc altında varyanslar eşitse Tukey, değilse Games-Howell seçin. Eta kare için Analyze → General Linear Model → Univariate da kullanılabilir.

APA 7'ye göre raporlama

Tükenmişlik puanları eğitim düzeyine göre anlamlı farklılık göstermiştir, F(2, 87) = 4.56, p = .013, η² = .09. Tukey testine göre lisans mezunlarının puanları doktora mezunlarından yüksektir (p = .010).

Örnekteki değerler açıklama amaçlıdır ve kendi içinde tutarlıdır. APA 7'de p değeri üç ondalıkla ve baştaki sıfır olmadan yazılır; Türkçe dergilerde ondalık ayracı için derginin yazım kuralına bakın.

Etki büyüklüğü

η² (eta kare) = KT_gruplar / KT_toplam. Cohen'e göre .01 küçük, .06 orta, .14 büyük etki. F ve serbestlik derecelerinden: η² = (F × sd₁) / (F × sd₁ + sd₂).

Alternatif test

Kruskal-Wallis H testi — Normallik bozuk ve gruplar küçükse veya bağımlı değişken sıralıysa.

Sık yapılan hatalar

F anlamlı olmadan post hoc sonuçlarını yorumlamak
Varyanslar homojen değilken Tukey kullanmak
Grupları ikişer ikişer t-testiyle karşılaştırmak
Grup sayısı ikiyse ANOVA yapmak (sonuç t-testiyle aynıdır, gereksiz karmaşıklık)

Doğru testi seçtiğinizden emin olun

Veri türünüzü, grup sayınızı ve varsayımlarınızı işaretleyin; İstatistik Test Seçici uygun testi gerekçesiyle önersin. Ücretsiz, üyelik gerekmez.

Test seçiciyi aç Tüm araştırma tasarımını kontrol ettir

Sık sorulan sorular

Post hoc testlerden hangisini seçmeliyim?

Varyanslar eşit ve grup büyüklükleri benzer ise Tukey HSD; grup büyüklükleri farklıysa Gabriel veya Hochberg GT2; varyanslar eşit değilse Games-Howell yaygın tercihlerdir. Scheffe en tutucu olanıdır.

ANOVA ile t-testi arasındaki fark nedir?

t-testi iki grubu, ANOVA iki veya daha fazla grubu karşılaştırır. Üç grubu üç ayrı t-testiyle karşılaştırmak Tip I hata olasılığını yaklaşık %5'ten %14'e çıkarır; ANOVA bunu tek testte kontrol eder.