Tez Benzerlik Oranı Kaç Olmalı? İntihal Raporu

Tez teslim sürecinin en çok kaygı yaratan adımlarından biri benzerlik (intihal) raporudur. "Oranım yüzde 24 çıktı, tezim reddedilir mi?" sorusunun cevabı çoğu zaman oranın kendisinde değil, raporun nasıl okunduğunda saklıdır. Bu yazı benzerlik raporunu doğru okumanızı ve yüksek bir oranı dürüst yollarla düşürmenizi anlatıyor.

Benzerlik oranı intihal oranı değildir

Turnitin ve iThenticate gibi programlar metninizi veritabanlarındaki kaynaklarla karşılaştırır ve eşleşen metnin oranını verir. Bu eşleşmelerin önemli bir kısmı meşrudur:

Tırnak içinde verilmiş ve kaynağı gösterilmiş doğrudan alıntılar
Kaynakça listesi
Ölçek maddeleri, standart yöntem ifadeleri ("Verilerin analizinde SPSS programı kullanılmıştır")
Kurum şablonundaki sabit metinler (etik beyan, onay sayfası)
Kendi yayımlanmış bildiriniz veya makaleniz (bu durumda kurumunuzun kendi kendine atıf kuralına bakın)

Program neyin intihal olduğuna karar vermez; bu kararı danışman ve enstitü verir. Raporun amacı, dikkat edilmesi gereken yerleri göstermektir.

Kabul edilen oran kaç?

Tek bir ulusal sınır yoktur; sınırları her üniversitenin kendi tez benzerlik raporu uygulama esasları belirler. Birçok üniversitenin yönergesinde, belirli filtreler uygulandıktan sonra toplam benzerlik için yüzde 20-30 ve tek bir kaynaktan gelen benzerlik için yüzde 3-5 gibi üst sınırlar görülür. Tek kaynak sınırı çoğu zaman toplam orandan daha önemlidir: toplam oranınız düşük olsa bile tek bir kaynaktan yüzde 8 eşleşme ciddi bir sorundur.

Hangi filtrelerin açılacağı, hangi bölümlerin rapora dahil edileceği ve sınırlar için kendi enstitünüzün güncel yönergesini okuyun ve raporu danışmanınızla birlikte değerlendirin.

Raporu okuma: dört adım

Genel benzerlik indeksi: Toplam oran. Tek başına karar vermez.
Kaynak listesi (eşleşme özeti): Hangi kaynaktan yüzde kaç eşleşme var? Listede en üstteki kaynaklara odaklanın; yüzde 1'in üzerindeki her kaynağı tek tek açın.
Filtreler: Kurumunuzun izin verdiği ölçüde kaynakçanın, tırnak içi alıntıların ve çok küçük eşleşmelerin (ör. belirli bir kelime sayısının altındakiler) hariç tutulup tutulmadığını kontrol edin. Filtreler rapora hangi ayarlarla alındığını gösterecek şekilde belgelenmelidir.
Eşleşmenin türü: Her renkli bölüm için şunu sorun: Bu tırnak içinde mi, kaynağı var mı, standart bir ifade mi, yoksa başka birinin cümlesini kaynaksız mı kullanmışım?

Oran neden yüksek çıkar?

Uzun doğrudan alıntılar: Tırnak içinde olsa da toplam oranı şişirir. Alıntıyı kısaltın, fikri kendi cümlelerinizle aktarıp kaynak gösterin.
Yama (patchwriting): Kaynak cümlesinin birkaç kelimesini değiştirerek yazmak. Hem benzerlik verir hem de akademik dürüstlük açısından sorunludur.
Literatür bölümünde kaynak sıralaması: "A şunu buldu. B şunu buldu." biçiminde özetlerin art arda dizilmesi. Kaynakları sentezleyen, karşılaştıran bir anlatım hem özgün hem daha güçlüdür.
Aynı yöntem cümleleri: Başka tezlerden alınmış hazır yöntem paragrafları.
Kendi önceki metniniz: Tez önerisinden veya bildiriden aynen aktarılan bölümler.

Oranı dürüst biçimde düşürmek

Önce okuyun, kapatın, kendi cümlenizle yazın, sonra kaynağa dönüp anlamı doğrulayın. Cümle cümle eş anlamlı kelime değiştirmek özgün yazım değildir.
Doğrudan alıntıyı yalnızca kelimesi kelimesine önemli olduğunda (tanımlar, ölçek maddeleri) kullanın, tırnak ve sayfa numarasıyla verin.
Birden çok kaynağı tek bir paragrafta karşılaştırarak yazın: "X ve Y bu ilişkiyi pozitif bulurken Z anlamlı bir ilişki bulmamıştır."
Metin içi atıfların ve kaynakçanın eksiksiz olduğundan emin olun. Kaynak gösterilmemiş bir fikir, oran ne olursa olsun intihaldir. APA 7 kaynak oluşturucu atıf ve kaynakçayı tutarlı tutmanıza yardım eder.

Metni benzerlik yazılımını "atlatmak" için değiştirmek (harf değiştirme, görünmez karakter, otomatik eş anlamlı değiştirici) etik ihlaldir ve çoğu zaman fark edilir. Amaç oranı düşürmek değil, metnin gerçekten size ait olmasıdır.

Yapay zekâ ve benzerlik raporu

Bazı kurumlar benzerlik raporunun yanında yapay zekâ ile yazılmış metin tespiti de kullanmaya başladı. Bu tespit araçlarının hata payı yüksektir ve sonuçları tek başına kanıt sayılmaz; ancak kurumunuzun yapay zekâ kullanımı ve beyanı konusundaki kurallarına uymanız gerekir. Ayrıntılar için ChatGPT ile tez yazılır mı? yazısına bakın.

Teslimden önce kontrol listesi

Rapor, enstitünün istediği filtrelerle alındı ve filtreler belgelendi
Toplam oran ve tek kaynak oranı yönergedeki sınırların altında
Yüzde 1'in üzerindeki her kaynak tek tek incelendi
Tüm doğrudan alıntılar tırnak içinde ve sayfa numaralı
Metin içi atıflar ile kaynakça birebir örtüşüyor
Rapor danışmanla birlikte değerlendirildi

Tezin teslim öncesi diğer kontrolleri için tez çalışma planı ve takvimi ile tez yazım rehberine göz atabilirsiniz.