Grup karşılaştırma (parametrik)

Bağımsız Örneklem t-Testi nedir?

Onur Can · Son güncelleme: 24 Eylül 2026

Bağımsız örneklem t-testi, birbirinden bağımsız iki grubun sürekli bir değişkendeki ortalamalarının istatistiksel olarak farklı olup olmadığını sınayan parametrik testtir. Örneğin kadın ve erkek öğrencilerin sınav kaygısı puanlarını karşılaştırmak için kullanılır.

Ne zaman kullanılır?

Bağımsız değişken iki kategorili (ör. cinsiyet, deney/kontrol grubu)
Bağımlı değişken sürekli (aralık veya oran ölçeği; Likert toplam puanları pratikte bu şekilde ele alınır)
Her katılımcı yalnızca bir grupta yer alıyor

Varsayımlar

Bağımlı değişken her iki grupta da yaklaşık normal dağılır (Shapiro-Wilk; gruplar büyükse t-testi bu varsayıma karşı dayanıklıdır)
Varyansların homojenliği (Levene testi). Sağlanmazsa Welch düzeltmeli t-testi raporlanır
Gözlemler birbirinden bağımsızdır
Belirgin uç değer yoktur

Hipotezler

H₀: İki grubun ortalamaları arasında fark yoktur (μ₁ = μ₂).

H₁: İki grubun ortalamaları arasında fark vardır (μ₁ ≠ μ₂).

Örnek araştırma

Bir araştırmacı, oyunlaştırma ile ders işleyen deney grubu (n = 30) ile geleneksel yöntemle ders işleyen kontrol grubunun (n = 30) matematik başarı puanlarını karşılaştırıyor.

SPSS'te nasıl yapılır?

Analyze → Compare Means → Independent-Samples T Test. Bağımlı değişkeni Test Variable, grup değişkenini Grouping Variable alanına taşıyın ve Define Groups ile grup kodlarını (ör. 1 ve 2) girin. Çıktıda önce Levene testine bakın: p > .05 ise "Equal variances assumed", değilse "Equal variances not assumed" satırını raporlayın.

APA 7'ye göre raporlama

Deney grubunun başarı puanları (M = 72.4, SS = 9.8) kontrol grubundan (M = 66.1, SS = 10.4) anlamlı düzeyde yüksektir, t(58) = 2.41, p = .019, d = 0.62.

Örnekteki değerler açıklama amaçlıdır ve kendi içinde tutarlıdır. APA 7'de p değeri üç ondalıkla ve baştaki sıfır olmadan yazılır; Türkçe dergilerde ondalık ayracı için derginin yazım kuralına bakın.

Etki büyüklüğü

Cohen's d: 0.20 küçük, 0.50 orta, 0.80 büyük etki olarak yorumlanır. Eşit grup büyüklüğünde d ≈ t × √(1/n₁ + 1/n₂).

Alternatif test

Mann-Whitney U testi — Normallik ciddi biçimde bozulmuşsa ve örneklem küçükse (ör. grup başına 30'un altında) ya da bağımlı değişken sıralı ise.

Sık yapılan hatalar

Levene testini kontrol etmeden her zaman üst satırı raporlamak
Üç veya daha fazla grubu ikişer ikişer t-testiyle karşılaştırmak (Tip I hata şişer; ANOVA kullanılmalı)
Aynı kişilerin ön test-son test puanlarına bağımsız t-testi uygulamak (bağımlı örneklem t-testi gerekir)
Yalnızca p değerini raporlayıp etki büyüklüğünü vermemek

Doğru testi seçtiğinizden emin olun

Veri türünüzü, grup sayınızı ve varsayımlarınızı işaretleyin; İstatistik Test Seçici uygun testi gerekçesiyle önersin. Ücretsiz, üyelik gerekmez.

Test seçiciyi aç Tüm araştırma tasarımını kontrol ettir

Sık sorulan sorular

Bağımsız örneklem t-testi için en az kaç kişi gerekir?

Kesin bir alt sınır yoktur; gereken sayı beklenen etki büyüklüğüne bağlıdır. Orta etki (d = 0.50), α = .05 ve %80 güç için grup başına yaklaşık 64 kişi gerekir. Küçük örneklemlerde normallik varsayımı daha önemli hâle gelir.

Welch t-testi ne zaman kullanılır?

Levene testi varyansların eşit olmadığını gösterdiğinde veya grup büyüklükleri çok farklı olduğunda. Birçok istatistikçi, varsayım sağlansa da sağlanmasa da Welch t-testini varsayılan olarak önerir.

Likert ölçeği verisiyle t-testi yapılabilir mi?

Tek bir Likert maddesi sıralı veridir ve Mann-Whitney U daha uygundur. Birden çok maddenin toplandığı veya ortalamasının alındığı ölçek puanları ise pratikte sürekli kabul edilir ve t-testi yaygın olarak kullanılır.