Araştırma Desenleri Nelerdir? Tarama, Deneysel, Nitel

Yöntem bölümünün ilk alt başlığı genellikle "Araştırma Modeli" ya da "Araştırma Deseni"dir ve burada verdiğiniz karar, sonraki her şeyi belirler: örneklemi nasıl seçeceğinizi, veriyi nasıl toplayacağınızı ve hangi analizi yapacağınızı. Desen, araştırma sorunuzdan türetilir; önce desen seçip sonra soruyu ona uydurmak en sık yapılan hatadır.

Araştırma sorusu → desen

Araştırma sorunuz…	Uygun desen
Bir durumun ne olduğunu betimlemek istiyor	Genel tarama (betimsel)
İki veya daha fazla değişken arasında ilişki var mı?	İlişkisel tarama
Zaten var olan gruplar (cinsiyet, okul türü) arasında fark var mı?	Nedensel karşılaştırma
Bir müdahalenin etkisini sınamak istiyor	Deneysel / yarı deneysel
Bir olgunun nasıl deneyimlendiğini anlamak istiyor	Olgubilim (fenomenoloji)
Belirli bir kurum, program veya olayı derinlemesine incelemek istiyor	Durum (örnek olay) çalışması
Hem "ne kadar?" hem "neden/nasıl?" sorusunu yanıtlamak istiyor	Karma yöntem

Nicel desenler

Genel (betimsel) tarama

Bir evrenin mevcut durumunu, olduğu gibi betimler. Değişkenlere müdahale edilmez. Örnek: "Ortaokul öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeyleri nedir?" Analiz genellikle frekans, yüzde, ortalama ve standart sapmadır; gruplar arası karşılaştırmalar eklendiğinde t-testi ve ANOVA kullanılır. Örneklem büyüklüğü genellikle Cochran formülüyle belirlenir.

İlişkisel tarama

İki veya daha fazla değişkenin birlikte değişip değişmediğini ve bu ilişkinin derecesini inceler. Örnek: "Hemşirelerin uyku kalitesi ile tükenmişlik düzeyleri arasında ilişki var mıdır?" Analiz: Pearson veya Spearman korelasyonu, çoklu regresyon, aracılık/düzenleyicilik analizleri.

Önemli: İlişkisel desenler neden-sonuç ilişkisi kurmaya izin vermez. "Uyku kalitesi tükenmişliği azaltır" yerine "uyku kalitesi ile tükenmişlik arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmuştur" yazın.

Nedensel karşılaştırma

Araştırmacının müdahale etmediği, zaten oluşmuş gruplar arasındaki farkları ve bu farkların olası nedenlerini inceler. Örnek: "Köy okullarında ve şehir okullarında öğrenim gören öğrencilerin okuma motivasyonları farklılaşmakta mıdır?" Analiz: bağımsız örneklem t-testi, ANOVA veya parametrik olmayan karşılıkları. Gruplar rastgele oluşturulmadığı için bulunan farkın nedeni kesin olarak söylenemez.

Deneysel desenler

Araştırmacı bağımsız değişkeni (müdahaleyi) kendisi uygular ve etkisini ölçer.

Gerçek deneysel desen: Katılımcılar deney ve kontrol gruplarına rastgele atanır. En yaygını ön test-son test kontrol gruplu desendir. Neden-sonuç çıkarımı için en güçlü desendir.
Yarı deneysel desen: Gruplar rastgele atanmaz; genellikle mevcut sınıflar veya şubeler deney ve kontrol grubu olarak kullanılır. Eğitim araştırmalarında çok yaygındır. Başlangıç farklarını kontrol etmek için ön test ve ANCOVA sık kullanılır.
Zayıf (ön) deneysel desen: Tek grup ön test-son test gibi, kontrol grubu olmayan desenler. Gözlenen değişimin müdahaleden mi, zamandan veya başka etkenlerden mi kaynaklandığı ayırt edilemez; sınırlılık olarak mutlaka belirtilmelidir.

Analiz: ön test-son test karşılaştırması için bağımlı örneklem t-testi, gruplar arası karşılaştırma için ANCOVA veya karma desen ANOVA, üç ve daha fazla ölçüm için tekrarlı ölçümler ANOVA.

Nitel desenler

Olgubilim (fenomenoloji): Bireylerin bir olguyu (ör. uzaktan eğitimde yalnızlık) nasıl deneyimlediğini ve anlamlandırdığını inceler. Veri çoğunlukla derinlemesine görüşmeyle toplanır.
Durum (örnek olay) çalışması: Sınırları belirli bir durumu (bir okul, bir program, bir uygulama) birden çok veri kaynağıyla derinlemesine inceler.
Gömülü kuram (temellendirilmiş kuram): Veriden yola çıkarak bir süreci açıklayan kuram geliştirmeyi amaçlar.
Etnografi: Bir grubun kültürünü, uzun süreli gözlem ve katılımla inceler.
Anlatı (öyküsel) araştırma: Bireylerin yaşam öykülerini ve deneyimlerini anlatıları üzerinden inceler.

Nitel çalışmalarda örneklem genellikle amaçlı örnekleme ile seçilir ve veri doygunluğuna göre sonlandırılır. Görüşme formu hazırlama ve analiz için görüşme formu rehberine ve tematik analiz rehberine bakın.

Karma yöntem

Nicel ve nitel verinin aynı çalışmada, belirli bir amaca göre bir araya getirildiği yöntemdir. Örneğin önce ölçekle geniş bir örneklemden veri toplanır, ardından ilginç sonuçları açıklamak için az sayıda katılımcıyla görüşme yapılır (açıklayıcı sıralı desen). İki veri türünün nasıl ve hangi aşamada birleştirildiği yöntem bölümünde açıkça anlatılmalıdır.

Yöntem bölümünde deseni nasıl yazmalı?

İyi bir "Araştırma Modeli" paragrafı üç şey söyler:

Desenin adı ve kaynağı: "Bu araştırma ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir."
Bu desenin neden seçildiği: "Değişkenlere müdahale edilmeden, aralarındaki ilişkinin varlığı ve derecesi incelenmek istendiğinden…"
Değişkenler ve (varsa) model: bağımsız, bağımlı, aracı değişkenler. Modelinizi Araştırma Modeli Görselleştirici ile şemaya dönüştürebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Desen ile analizi karıştırmak: "Araştırma t-testi modelindedir" gibi bir desen yoktur; t-testi bir analizdir.
Nedensel karşılaştırmayı deneysel sanmak: Cinsiyet veya okul türü gibi değişkenlere müdahale edilemez; bu çalışmalar deneysel değildir.
Yarı deneysel çalışmayı "deneysel" diye adlandırmak: Rastgele atama yoksa desen yarı deneyseldir.
İlişkisel bulgudan neden-sonuç çıkarmak.

Deseninizin problem, amaç, örneklem ve analizle tutarlı olup olmadığını tek seferde kontrol etmek için Akademik Check-up tasarımınıza skor verir ve tutarsızlıkları gösterir. Hangi testi kullanacağınızdan emin değilseniz İstatistik Test Seçici adım adım yönlendirir.