Anket Nasıl Hazırlanır? Tez Anketi İçin 8 Adımlı Rehber (Google Forms Dahil)

Anket, tezlerde en sık kullanılan veri toplama aracıdır ve en sık hata yapılan araçlardan biridir. Kötü tasarlanmış bir anketin sorunları veri toplandıktan sonra fark edilir ve o noktada düzeltmek mümkün değildir. Bu rehber, anketi araştırma sorusundan başlayarak adım adım kurmanızı sağlar.

1. Anketi araştırma sorusundan türetin

Soru yazmaya başlamadan önce ölçmeniz gereken her değişkeni listeleyin. Her değişken için şunu sorun: Bunu nasıl ölçeceğim, hangi analizde kullanacağım? Bir soru hiçbir araştırma sorusuna veya analize hizmet etmiyorsa ankete girmemelidir. Anket uzunluğu, yanıt kalitesinin en büyük düşmanıdır.

Değişken, rol ve analiz eşleşmesini netleştirmek için önce hipotezlerinizi ve planladığınız istatistik testlerini belirlemek işinizi kolaylaştırır.

2. Hazır ölçek mi, kendi sorularınız mı?

Ölçmek istediğiniz yapı (kaygı, tükenmişlik, öz yeterlik gibi) için Türkçeye uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışması yapılmış bir ölçek varsa, onu kullanmak neredeyse her zaman daha doğrudur. Birkaç kural:

Ölçeği geliştiren veya uyarlayan yazardan kullanım izni alın; birçok yazar e-postayla kolayca izin verir.
Maddeleri, seçenek sayısını ve puanlamayı değiştirmeyin; değiştirirseniz uyarlama çalışmasının bulguları sizin veriniz için geçerliliğini yitirir.
Kaynakta belirtilen alt boyutları ve ters maddeleri not edin.

Hazır ölçek yoksa kendi sorularınızı yazarsınız; bu durumda uzman görüşü, pilot uygulama ve (açımlayıcı faktör analizi dahil) daha kapsamlı bir geçerlik çalışması gerekir.

3. Madde yazım kuralları

Her madde tek bir yargı içermeli ("ve" ile iki konu birleştirilmemeli).
Yönlendirici olmamalı ("Çoğu uzmanın önerdiği gibi…").
Çift olumsuzluk içermemeli.
Katılımcının dilinde, kısa ve somut olmalı; "sık sık" yerine "haftada kaç gün" gibi.
Kategorik seçenekler birbirini dışlamalı ve tüm olasılıkları kapsamalı (18-25, 26-35… gibi çakışmayan aralıklar; gerekirse "Diğer").

Yazdığınız soruları bu kurallara göre tek tek kontrol etmek için Anket Kontrolcüsü çift namlulu, yönlendirici, belirsiz ve olumsuz ifadeli maddeleri işaretler ve düzeltilmiş hâllerini önerir. Likert maddeleri için Likert ölçeği rehberine de bakabilirsiniz.

4. Anketin akışı

Yaygın ve katılımcı dostu bir sıralama:

Bilgilendirilmiş onam metni (bkz. adım 5)
Ana ölçekler — en önemli değişkenler başta, katılımcı henüz yorulmamışken
Hassas sorular (gelir, sağlık gibi) sona yakın
Demografik sorular en sonda

Demografik soruları başa koymak yaygındır ama katılımcıyı sıkabilir ve kişisel bilgi sorularıyla açılmak, yanıt oranını düşürebilir.

5. Onam metni ve etik

Anketin başında kısa bir bilgilendirme olmalıdır: araştırmanın amacı, yürütücü ve iletişim bilgisi, yaklaşık süre, katılımın gönüllü olduğu ve istenildiği an bırakılabileceği, yanıtların gizli tutulacağı ve yalnızca bilimsel amaçla kullanılacağı. Çevrim içi anketlerde "Okudum, katılmayı kabul ediyorum" seçeneği zorunlu bir ilk soru olarak konabilir.

İnsan katılımcılı araştırmalarda etik kurul onayı veri toplamadan önce alınmalıdır. Onam metninde kişisel verilerin korunmasına ilişkin bilgilendirmeye de yer verin ve gerekmedikçe kimlik belirleyici bilgi (ad, telefon, e-posta) toplamayın.

6. Örneklem büyüklüğünü önceden belirleyin

Kaç kişiye ulaşmanız gerektiğini veri toplamaya başlamadan hesaplayın. Betimsel bir anket için örneklem büyüklüğü tablosu, gruplar arası karşılaştırma veya ilişki analizi için güç analizi kullanılır. Geçersiz veya eksik formları hesaba katarak %10-20 fazlasına ulaşmayı planlayın.

7. Pilot uygulama

Anketi asıl örneklemden olmayan ama ona benzeyen 10-30 kişiye uygulayın ve şunlara bakın:

Tamamlama süresi (15 dakikayı aşan anketlerde yanıt kalitesi belirgin biçimde düşer)
Anlaşılmayan veya farklı yorumlanan sorular (katılımcılara ayrıca sorun)
Herkesin aynı yanıtı verdiği, ayırt ediciliği olmayan maddeler
Kendi yazdığınız ölçek maddeleri için ön güvenirlik (Cronbach alfa)

Pilot verisi asıl analize dahil edilmez.

8. Google Forms ile veri toplama

Google Forms ücretsiz ve yaygındır. Dikkat edilecekler:

Likert maddeleri için "Çoktan seçmeli tablo" (grid) kullanın; her satır için yanıt zorunluluğunu açın.
Onam sorusunu ayrı bir ilk bölüm yapın ve "Kabul etmiyorum" seçeneği formu sonlandırsın (bölüme göre yönlendirme).
Aynı kişinin birden fazla yanıt vermesini sınırlamak için ayarları gözden geçirin; ancak e-posta toplamanın gizlilik vaadinizle çelişmemesine dikkat edin.
Yanıtları Google E-Tablolar'a aktarıp .xlsx olarak indirin ve SPSS'e aktarın; ayrıntılar için SPSS'te veri girişi rehberine bakın.

Kontrol listesi

Her soru bir araştırma sorusuna ve analize bağlı
Hazır ölçekler için kullanım izni alındı; maddeler değiştirilmedi
Maddeler tek yargılı, yönlendirmesiz, olumsuzluksuz
Onam metni ve etik kurul onayı hazır
Örneklem büyüklüğü hesaplandı ve gerekçelendirildi
Pilot uygulama yapıldı, süre ve anlaşılırlık kontrol edildi
Ters maddeler ve alt boyutlar kod kitabına işlendi