Tez Özeti (Abstract) Nasıl Yazılır? Kelime Sınırı, Yapı ve Örnek

Özet, tezinizin en çok okunan sayfasıdır. Jüri üyeleri, YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde arama yapan araştırmacılar ve dergi editörleri çoğu zaman yalnızca özete bakarak metnin geri kalanını okuyup okumayacaklarına karar verir. Bu yüzden özet, tezin kısaltılmış bir giriş bölümü değil, tüm çalışmanın bağımsız okunabilen bir haritası olmalıdır.

Özet ne kadar uzun olmalı?

Kesin sınırı enstitünüzün tez yazım kılavuzu belirler; çoğu kılavuz Türkçe ve İngilizce özet için 150-300 kelime aralığı ister ve özetin tek sayfayı geçmemesini şart koşar. Dergilerde sınır genellikle 150-250 kelimedir. APA 7 ise makale özetleri için 250 kelimeyi üst sınır olarak önerir. Teslimden önce mutlaka kendi enstitünüzün güncel kılavuzuna bakın; sınırı aşan özet biçimsel kontrolde geri döner.

Özetin dört (ya da beş) parçası

İyi bir nicel araştırma özeti şu sırayı izler. Her parçaya bir-iki cümle ayırmak çoğu zaman yeterlidir.

Amaç: Çalışmanın neyi incelediği. "Bu çalışmanın amacı, ... ile ... arasındaki ilişkiyi incelemektir."
Yöntem: Araştırma deseni, örneklem (kim, kaç kişi, nasıl seçildi), veri toplama aracı ve analiz. "İlişkisel tarama modelindeki araştırmanın örneklemini İzmir'deki dört devlet hastanesinde çalışan 312 hemşire oluşturmaktadır."
Bulgular: En önemli sonuçlar, mümkünse sayısal olarak. "Gece vardiyası sayısı ile tükenmişlik arasında pozitif yönlü, orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = .41, p < .001)."
Sonuç ve öneri: Bulgunun ne anlama geldiği ve kime ne söylediği. "Bulgular, vardiya planlamasında gece nöbeti sayısının sınırlandırılmasının tükenmişliği azaltabileceğini düşündürmektedir."
(İsteğe bağlı) Özgün katkı: Çalışmanın literatüre neyi eklediği, özellikle giriş cümlesinde bir bağlam verilecekse.

Nitel çalışmalarda "bulgular" kısmında sayı yerine ana temalar verilir: "Görüşmelerin analizinden üç ana tema elde edilmiştir: ..."

Örnek özet (yaklaşık 170 kelime)

Bu çalışmanın amacı, vardiyalı çalışan hemşirelerde gece vardiyası sıklığı, uyku kalitesi ve tükenmişlik arasındaki ilişkileri incelemektir. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın örneklemini İzmir'deki dört devlet hastanesinde çalışan ve tabakalı örnekleme ile seçilen 312 hemşire oluşturmuştur. Veriler Kişisel Bilgi Formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği ile toplanmış; Pearson korelasyon ve aracılık analiziyle çözümlenmiştir. Gece vardiyası sıklığı ile duygusal tükenme arasında pozitif yönlü, orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = .41, p < .001). Uyku kalitesinin bu ilişkide kısmi aracı rolü olduğu belirlenmiştir. Bulgular, gece vardiyası sayısının sınırlandırılması ve uyku hijyenine yönelik kurum içi eğitimlerin tükenmişliği azaltmada etkili olabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler: tükenmişlik, uyku kalitesi, vardiyalı çalışma, hemşirelik

(Örnekteki veriler açıklama amaçlıdır.)

Anahtar kelime nasıl seçilir?

Genellikle 3-5 anahtar kelime istenir.
Başlıkta zaten geçen kelimeleri tekrarlamak yerine, araştırmacıların arama yaparken kullanacağı eş anlamlı veya daha geniş terimleri seçin.
Sağlık alanında MeSH / Türkiye Bilim Terimleri, eğitimde ERIC tezaurusu gibi kontrollü sözlükleri kontrol etmek bulunabilirliği artırır.
Kısaltma kullanmayın ya da açılımıyla birlikte verin.

İngilizce özet (abstract) çeviri değil, yeniden yazımdır

Türkçe özeti kelime kelime çevirmek, İngilizce okuyucuya ağır ve uzun cümleler bırakır. Birkaç pratik kural:

Amaç cümlesi için "This study aimed to examine..." ya da "The purpose of this study was to..." kalıpları yaygındır.
Yöntem ve bulgular geçmiş zamanla (was conducted, were found), sonuç ve öneriler şimdiki zamanla (suggest, indicate) yazılır.
Türkçedeki edilgen yapıları ("... tespit edilmiştir") İngilizcede kısmen etken yapıya çevirmek okunurluğu artırır.
İstatistik gösterimleri (r, p, M, SD) İngilizce özette de aynı biçimde kalır; ondalık ayracı noktadır.

Özette yapılmaması gerekenler

Kaynak göstermek: Özet bağımsız okunmalıdır; atıf yapılmaz.
Tezde olmayan bir bilgiyi yazmak: Özetteki her iddianın tezin gövdesinde karşılığı olmalıdır.
"Bu çalışmada ... ele alınmıştır" deyip bulgu vermemek: Okuyucu ne bulduğunuzu merak eder. Konuyu anlatan ama sonuç söylemeyen özet en sık yapılan hatadır.
Kısaltmaları açıklamadan kullanmak ve tablo, şekil ya da denklem koymak.
Giriş bölümünü kısaltıp özet diye koymak: Özetin yarısı literatür bilgisi ise yöntem ve bulgulara yer kalmaz.

Kontrol listesi

Amaç tek ve net bir cümle ile verildi
Desen, örneklem (sayı ve seçim yöntemi), veri toplama aracı ve analiz belirtildi
En az bir somut bulgu (mümkünse sayısal) var
Sonuç ve öneri bulgudan çıkıyor, bulguyu aşmıyor
Kelime sınırı enstitü kılavuzuna uygun
3-5 anahtar kelime, başlığın tekrarı değil
Türkçe ve İngilizce özet içerik olarak birebir aynı

Özetinizin yöntem cümlesinde örneklem büyüklüğünü gerekçelendirmeniz gerekiyorsa güç analizi aracıyla bir dakikada hesaplayabilir, sonucu raporlamak için ilgili testin APA raporlama örneğine bakabilirsiniz. Başlığınızı henüz netleştirmediyseniz başlık oluşturucunun nasıl çalıştığını inceleyin.